Toktamış Ateş
İsmet Paşa çoğu genç olan bu bilim insanlarıyla ve uzmanlarla yaptığı birkaç toplantı sonrasında; "Eğer" demişti "Bu kadro benim güçlü olduğum dönemlerde elimin altında olsaydı Türkiye bugün bambaşka bir yerde olurdu."
Gerçekten cumhuriyet "yetişmiş insan" açısından çok zor bir miras devralmıştı. Aslında Osmanlı'nın son dönemlerindeki padişahlar; başta Sultan 2. Abdülhamit olmak üzere eğitime önem vermişler ve ciddi kaynak ayırmışlardı. Fakat Trablusgarp (Libya) savaşıyla başlayan ve 1922'ye dek süren savaşlar; yetişmiş kadroları hemen tümüyle kurutmuştu.
Özellikle 1. Dünya Savaşı'nda Çanakkale Cephesi; tam bir "aydın katliamına" dönüşmüştü. Hiç kuşkusuz çok yüce duygularla gönüllü yazılan darülfünun ve lise son sınıf öğrencileri; neredeyse sonuna kadar şehit düşmüşlerdi. Zaten kalanları da "Milli Mücadele" sırasında yitirildi...
Beni çok duygulandıran bir örnek vardır. O zamanlar İstanbul Erkek Lisesi (sanıyorum) şimdiki Cağaloğlu Anadolu Lisesi'nin bulunduğu binada eğitimini sürdürmekteymiş. Aynı binada bir ara da İstanbul Kız Lisesi eğitimini sürdürmüştü.
O zamanlar İstanbul Erkek Lisesi'nin forma rengi "kırmızı-beyaz" imiş. Çanakkale Savaşı patlak verince; o dönemdeki son sınıf öğrencilerinin tümü gönüllü olarak orduya katılmış. Ve sonunda büyük bir çoğunluğu (bazı kaynaklar tümü diyor) geri dönmemiş. O zaman sarı badanalı olan binanın üzerine gene badanayla siyah bir kuşak çekilmiş o gün bugün; İstanbul Erkek Lisesi'nin forma rengi "sarı-siyah"tır.
Dönem öğrencilerinin bu heyecanı ve ülkelerini koruma azmi çok güzel bir şeydir. Fakat Enver Paşa'nın buna izin vermesi çok eleştiriliyor. Doğrusunu isterseniz "Enver Paşa'nın yerinde ben olsaydım ne yapardım" diye çok düşünmüşümdür. Bu yüce duygular geri çevrilebilir miydi?..
* * *
Durum ne derece heyecan verici olursa olsun cumhuriyet kurulduğu zaman; çok ciddi bir "yetişmiş eleman"sıkıntısı vardı ve acilen çözümlenmesi gerekiyordu.
Bazı meslektaşlarım cumhuriyetimizi "Eğitime dayanan bir modernleşme projesi" olarak isimlendirirler. Bu tanıma ben de katılıyorum. Gerçekten cumhuriyet; eğitime her şeyin öncesinde önem vermiştir ve kaynakların tümünü buna yönlendirmiştir.
Aslında başta Mustafa Kemal olmak üzere; "kurucu kadro"nun bu konuda daha cumhuriyetin kurulmasından önce bu anlayışının varlığını görüyoruz. Örneğin Sakarya Savaşı arifesinde; "tekâlif-i milliye" yasası çerçevesinde ulustan inanılmaz fedakârlıklarda bulunması istendiğinde; Ankara'da bir "muallimler kongresi" toplanması planlanmıştı.
Kongrenin aksi bir zamana denk geldiğini düşünen kimi yöneticiler Mustafa Kemal'e gelerek; kongreyi ertelemek ve bu kongre için ayrılan ödeneğin de orduya aktarılmasını teklif ederler.
Mustafa Kemal bu teklifi reddeder ve "Biz bu savaşı behemehal kazanacağız beyler" der. "Önemli olan savaşı kazandıktan sonra nasıl bir eğitim politikası uygulayacağımızdır..."
Aynı biçimde İzmir kurtarıldıktan sonra; İzmir'e gelen Mustafa Kemal, Ankara'ya dönmeden önce Bursa'ya gitmiş ve orada toplanan öğretmenler kongresine katılarak bir konuşma yapmış ve "Biz büyük bir zafer kazandık. Fakat asıl zaferi; sizler muallimler cehalete karşı savaşta kazanacaksınız" diyebilmişti.
* * *
Cumhuriyetle birlikte inanılmaz bir eğitim seferberliği başladı. Gitgide artan bir tempoyla; her alanda insan yetiştirilmeye başlandı. Sırasında dışarıya öğrenci gönderildi; sırasında dışarıdan öğretmen getirildi. Ve sonunda eğitilmiş bir insan ordusu oluştu.
Eğer doğal kaynakları sınırlı olan; petrolü olmayan Türkiye, bölgesinde bir yıldız gibi parlamaya başlamışsa işte bu eğitilmiş insan potansiyeli sayesindedir.
Eğer dünyanın her köşesinde "Türk okulları" parıldıyorsa; girişimcilerimiz dünyanın dört bir köşesinde ilgiyle karşılanıyorsa; bunları ardında bu insan potansiyeli vardır.
Eğer; 21. Yüzyıl bir "Türkiye Yüzyılı" olacaksa bu nedenle olacaktır...
Toktamis Ates, Bugün
